فن کویل سقفی توکار یا داکت اسپلیت ؟کدام مناسب است؟

فن کویل سقفی توکار یا داکت اسپلیت ؟

انتخاب سیستم یک تهویه مطبوع، بهینه و مناسب هم از نظر فنی و اقتصادی یکی از مهم‌ترین تصمیمات مشاور و طراح در هر پروژه ساختمانی است. این انتخاب نه تنها بر کیفیت آسایش افراد و کاربران فضا تأثیر می‌گذارد، بلکه تاثیر مستقیم در هزینه‌های اولیه خرید دستگاه ، هزینه‌های تعمیرات و نگهداری ، میزان مصرف انرژی و حتی دکوراسیون داخلی فضا دارد به طوریکه می تواند قیمت تمام شده ملک مسکونی را نیز تحت الشعاع قرار دهد ، امروزه دو سیستم پر استفاده در کشورمان به دلیل شرایط اقتصادی ، فن کویل سقفی توکار و داکت اسپلیت  می باشند که به دلیل اشغال نکردن فضا و کارکرد مستقل از محبوبیت و کاربرد گسترده‌ای برخوردارند و بسیاری از مهندسان، پیمانکاران و مالکان ساختمان‌ها در دوراهی انتخاب بین این دو قرار می‌گیرند. در این بخش سعی شده است به بررسی کلی این دو سیستم تهویه مطبوع ، مزایا ، معایب ، مصرف انرژی و همچنین ملاحظات اقتصادی آن پرداخته تا خوانده این مقاله با طیف خاطر و با آگاهی کامل سیستم تهویه مطبوع مورد نظر را انتخاب کند

بخش اول: فن کویل سقفی توکار را بهتر بشناسیم

فن کویل سقفی توکار، یک سیستم تهویه مطبوع پیشساخته می باشد که هوای موجود در ساختمان را در یک باکس محدود ْتهویه کرده و به گردش در می اورد ، این دستگاه در پشت زیر سقف کاذب نصب شده و وظیفه آن تامین سرمایش و گرمایش می باشد این دستگاه درارای ساخنتار بسیار ساده ای می باشد و از دو بخش مهم فن و کویل های مسی تشکیل شده است ْ فن های سقفی در انواع مخلتف کاستی ْ سقفی روکار و و کانالی قابل تولید می باشند ولی محبوبترین نوع فن کویل نوع سقفی توکار آن می باشد که در انواع ساختمان‌ها آموزشی از کلاس مدرسه گرفته تا مراکز خرید، فروشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و حتی خانه‌ها، آپارتمان‌ها و فضاهای صنعتی نصب کرد.

نحوه عملکرد فن کویل سقفی توکار

فن کویل سقفی توکار همانطور که عنوان شد از دو بخش مهم فن یا بلوئر و کویل های مسی تشکیل شده است ،که در تابستان و زمستان در اثر گردش آب سرد و گرم به فراخور فصل در کویل های مسی آن باعث ایجاد هوای تهویه شده می شود ، عمکلرد فن کویل سقفی توکار  بر پایه انتقال حرارت از طریق آب می باشد که به صورت سیستم مرکزی از طریق موتورخانه تبرید یا گرمایشی و یا حتی مینی چیلرهای آپارتمانی تامین می شود ، اب به دلیل رفتارش بهترین سیال برای انتقال حرارت می باشد ،وقتی که آب سرد و یا گرم از طریق از پمپ سیرکولاتور در کویل های مسی گردش نمود ْ فن دستگاه ، هوای اتاق را از دریچه مکش به داخل خود کشیده و از روی کویل عبور می دهد با انتقال اجباری هوا و عبور آن از روی کویل های مسی باعث تولید هوای سرد یا گرم می شود دمای خروجی به دمای آب روردی به کویل و دمای سطح آن بستگی دارد ولی برای سیستم تهویه باید 10 درجه قبل و بعد کویل اختلاف دما صورت پذیرد تا عمل تهویه به خوبی انجام شود

نحوه گردش هوا و تهویه در فن کویل سقفی

1. فن کویل سقفی توکار و تمامی مدل های فن کویل دارای یک دریچه مکش و یک دریچه دهش می باشند ، هوای ورودی به فن همان هوای اتاق می باشد یعنی از هوای تهویه شده اتاق می کشد و بعد عبور از روی کویل با اختلاف دمای تقریبا 10 درجه وارد فضا می کند ْبه عبارت دیگر فن کویل باید از فضای محل نصب خود مکش را انجام دهد ، در غیر اینصورت تهویه فضا با مشکلات عدیده ای روبرو خواهد شد برای مثال اگر فن کویل سقفی توکار در راهرو نصب شود و دهش داخل اتاق باشد در اینصورت هوای راهرو را مکش کرده و سیستم هیچ گونه بازدهی نخواهد داشت ،زیرا اختلاف دما راهرو با داخل اتاقی که دارد تهویه می شود بسیار بالا ست ، یعنی با اختلاف دمای بیشتر وارد فن کویل می شود و همین موضوع باعث کاهش راندمان کویل می باشد

2. در فن کویل ها در قسمت مکش دستگاه دارای فیلتر هوا می باشند که برای جذب ذرات گرد و غبار می باشد که باید به صورت دوره ای تمیز شوند

3. ظرفیت فن کویل های سقفی از 300 تا 1200 cfm می باشد که به تناسب ظرفیت هوادهی، تعداد فن آن تغییر می کند که معمولا از 1 تا 3 فن تشکیل شده اند.

لوله کشی فن های سقفی توکار چگونه است ؟

هر کویل مسی فن کویل بایدتوسط یک لوله رفت و یک لوله برگشت از منبع اصلی مرکزی که می تواند چیلر با دیگ آبگرم باشد تغذیه شود ، مهمترین نکته در لوله کشی و اجرای صحیح فن کویل های سقفی این است که باید مسیر لوله کشی حداقل 10 سانت زیر دستگاه قرار گیرد تا خط برگشت کویل سوار بر خط باشد و به صورت ثقلی آب به سیستم مرکزی بازگردد ، در بعضی موارد فن کویل ها به صورت 4 لوله ای نیز اجرا می شوند ولی شرط مهم آن این است که دستگاه به مجهز به دو کویل سرد و گرم مجزا باشد که با توجه ظرفیت سرمایش و گرمایش می تواند سایز این لوله ها با یکدیگر تفاوت داشته باشد ، سیستم 4 لوله ای فن کویل یعنی 2 لوله رفت و 2 لوله برگشت که هرکدام برای یک کویل می باشد

مزیت‌های استفاده از فن کویل‌ سقفی توکار

1. اولین مزیت فن کویل های سقفی توکار که باعث محبوبیت آن شده است عدم اشغال فضای مفید اتاق و جانمایی به صورت پنهان درون سقف کاذب می باشد ، معماری امروز بیشتر تمایل به توکار بودن تجهیزات را دارد

2. کنترل دمای مستقل : قابلیت تنظیم دمای هر اتاق به صورت جداگانه از طریق ترموسات دیواری سه سرعته که دور فن و دمای اتاق را تنظیم میکند صورت میپذیرد ، این ویژگی در ساختمان های اداری و هتل ها که سلایق دمایی متفاوتی دارند، بسیار ارزشمند است 

3. سرو صدای پایین حین کارکرد : به دلیل پنهان شدن و جانمایی در سقف کاذب مقدار زیادی از صدای فن کاهش می پیدا میکند

4. گردش یکنواخت هوا در محل نصب : فن کویل کلا فشار مثبت و منفی ایجاد نمیکنند بله با هم زدن هوای اتاق ،فضار را تهویه میکنند

5. مصرف بهینه انرژی و صرفه جویی : تنها منبع مورد نیاز راه اندازی فن کویل در صورت داشتن موتورخانه تبرید مرکزی فقط انرژی الکتریکال می باشد که موتور های مصرفی بسیار پایین در حدود 600 وات دارند

6. نصب و اجرای راحت : نصب و اجرای فن کویل های سقفی توکار نسب به دیگر انواع سیستم تهویه مطبوع راحتتر می باشد

7. هزینه اولیه خرید پایین :در بین انواع فن کویل های سقفی موجود نوع سقفی توکار آن دارای پایینتر قیمت می باشد

معایب فن کویل سقفی توکار

1. حتما سقف کاذب نیاز دارد : این سیستم برای نصب، به سقف کاذب نیاز دارد و در ساختمان‌هایی که این امکان وجود ندارد، قابل استفاده نیست .

2. کاهش ارتفاع سقف: فن کویل‌های سقفی توکار معمولاً بین ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر ارتفاع دارند که باعث کاهش ارتفاع نهایی سقف می‌شود 

3. تعمیر دشوارتر: در صورت خرابی، به دلیل قرارگیری در سقف کاذب، تعمیر و سرویس دستگاه پیچیده‌تر از مدل‌های روکار یا زمینی است .

4. وابستگی به سیستم منبع مزکزی انرژی: فن کویل به تنهایی قادر به تولید سرمایش یا گرمایش نیست و برای عملکرد، نیازمند به چیلر و موتورخانه مرکزی می باشند

5. در فن کویل های سقفی توکار به دلیل نوع قرار گرفتن دریچه های دهش ،به صورت روبرو زن ْ یا پیشونی زن می باشد و نمی توان دریچه سقفی برای آن در نظر گرفت

6. به هیچ عنوان قابلیت نصب کانال را نداشته و فن های نمیتواند فشار استاتیکی تحمل کنند

بخش دوم: داکت اسپلیت را بهتر بشناسیم

یک سیستم تهویه مطبوع مستقل دو بخشی که از 2 یونت جدا از هم تشکیل شده است ،یونت داخلی که دستگاه هواساز آن می باشد که مجموعه فن ،اواپراتور ، و کویل های گرمایشی درون آن قرار گرفته به صورت یک پنل سقفی درون سقف کاذب قرار میگیرد ، یونیت خارجی شامل کندانسور و کمپرسور است که در فضای ازاد نصب شده که به وسیله لولهای مسی رفت و برگشت به بخش داخلی متصل می شود که گاز مبرد درون آن به گردش درآید ، در واقع داکت اسپلیت دقیقا شبیه کولر گازی می باشد و تنها تفاوت آن به دلیل داشتن هواساز dx قابلیت اتصال کانال می باشد ولی از نظر عملکرد و یکسان بودن سیکل تبرید هیچ فرقی با کولر گازی ندارد.

نحوه عملکرد داکت اسپلیت

داکت اسپلیت ها بر اساس سیکل تبرید تراکمی کار می‌کند. یعنی گاز مبرد توسط کمپرسور در یونیت خارجی فشرده شده تا دما فشار آن بالاتر رود و پس از عبور از کندانسور و حرارتی در اوپراتور به آن منتقل شده توسط کندانسور به هوای بیرون تخلیه شود ، و سپس با تغییر فاز سیال از گاز به مایع به صورت مایع مبرد از طربق شیر انبساطی که درکنار یونیت خارجی می باشد وارد اوپراتور دستگاه  داکت اسپلیت در قسمت یونت داخلی می شود در این مرحله فشار مبرد پایین امده تا به دمای تبخیر نزدیکتر شود در اوپراتور ، مبرد با جذب گرمای هوای داخل، شروع تبخیر کرده و گرمای موجود را گرفته و هوای خنک تولید مکند . این هوای خنک از طریق فنی که در پشت آن قراردارد به صورت اجباری از طریق کانال‌کشی به اتاق‌های مختلف منتقل می‌شود .

مدار گرمایش در داکت اسپلیت ها

گرمایش در دستگاهای داکت اسپلیت به دو صورت هیت پمپ و کویل آبگرم می باشد ولی معمولا یکی از هدف های از استفاد از داکت اسپلیت گرمایش با کویل آبگرم برای کاهش هزینه مصر ف انرژی می باشد زیرا همانطور که میدانید سیستم هیت پمپ مصرف برق زیادی زیادی دارد و ترجیج این است که برای صرفه جویی در مصرف انرژی برق از این روش استفاده نشود

سیستم گرمایش هیت پمپ چیست ؟

هیت پمپ یعنی مکعوس چرخه تبرید از طریق یک شیر 4 حالته ، که وظیقه این شیر جا به جا کردن جای بونیت داخلی و خارجی است ،یعنی در زمستان وقتی از سیستم هیت پمپ جهت گرمایش استفاده می شود ،یونت خارجی می شود اوپراتور و یونت داخلی می شود کندانسور که گرما را به داخل فضا هدایت کند ولی نکته مهم این هست داکت اسپلیت هایی می تواند از سیستم هیت پمپ بهره برند که شیر انبساط آن در قسمت بیرونی و بلافاصله بعد از کندانسور تعیبه شده باشد در غیر انیصورت در داکت اسپلیت هایی که شیر انبساط آنها در کنار اوپراتور قرار گرفته قابلیت استفاده از سیستم هیت پمپ را ندارند

سیستم گرمایش کویل آبگرم چیست ؟

در داکت اسپلیت ها یک کویل کمکی گرمایشی در دهانه خروجی هوا نصب می شود تا آبگرم تولید شده توسط موتورخانه یا پکیچ درون آن جریان یابد ،ازین روش معمولا برای اقلیم های سرد سیر استفاده شوده و راهی مطمن برای گرمایش فضا می باشد ،زیرا آب به عنوان یکی از بهترین روش های انتقال حرارت میباشد وقتی دمای کویل آبگرم بالا رفت از طریق فن دستگاه که در پشت آن می باشد هوای گرم وارد فضا می شود

مزایای داکت اسپلیت چیست

1. استقلال کامل: داکت اسپلیت ها به عنوان یک سیستم سرمایشی مستقل شناخته می شود و برای عملکرد، نیازی به چیلر، برج خنک‌کننده یا موتورخانه ندارد.

2. قابلیت سرمایش و گرمایش: . تمای مدل های داکت اسپلیت های امروزی به صورت سرمایش گرمایش بوده که گرمایش آن به صورت سیستم هیت پمپ و کویل آبگرم امکان پذیر می باشد.

3. توزیع یکنواخت دما: به دلبل انتقال هوای تهویه شده از طریق کانال تقریبا توزیع دما در تمام فضاها یکنواخت می باشد

4. سرصدای کم حین کارکرد : به دلیل قرارگیری یونیت داخلی در سقف کاذب و یونیت خارجی در فضای باز، باعث می‌شود که صدای کمپرسور به داخل منتقل نشود 

معایب داکت اسپلیت

1. عدم کنترل دمای متمرکز : کترل دما در داکت اسپلیت ها توسط یک ترموستات مرکزی کنترل می شود که دمای کل فضا را تعیین می کند

2. نیاز به کانال :این دستگاه نیاز به کانال داشته و اگر به خوبی اجرا نشود مانند عایق و سایز کانال سیستم دچار مشکل می شود

3. مصرف برق بالا :به دلیل نوع سرمایش که از طریق کویل dx می باشد مصرف برق بالاتری نیست فن کویل چیلر دارد

4. مصرف برق بیشتر: مصرف برق داکت اسپلیت به دلیل استفاده از کمپرسور برای تولید سرمایش، معمولاً بیشتر از فن کویل است که از آب سرد چیلر استفاده می‌کند .

5. هزینه نصب اولیه: اگرچه داکت اسپلیت به تجهیزات جانبی نیاز ندارد، اما هزینه نصب و کانال‌کشی آن ممکن است در نگاه اول بالا باشد 

بخش سوم: مقایسه تفصیلی فن کویل سقفی توکار و داکت اسپلیت

مقایسه بین فن کویل سقفی توکار و داکت اسپلیت و انتخاب یکی ازین روش های تهویه شرایط ساختمان و نوع کاربری آن می باشد معمولا از فن کویل برای پروژهایی مصرف برق بالایی نیاز و منبع تولید آن محدود است استفاده میکند ْْ در ظرفیت مساوی معمولی 1 کیلوات برقی مصرف داکت اسپیلیت بالاتر است ، همچین پروژهایی که نیاز به مستقل بودن دارند مانند واحد های اداری کوچک زیر 10 واحد به دلیل تکفیک هزینه های انرژی مشخص ، استفاده از داکت اسپلیت مزیت دارد ، تنها مزیت داکت اسپلیت ها مستقل بودن آن و نصب سریع آن می باشد ،جدول زیر بیان مهمترین معیار های مقایسه برای انتخاب بین آنها است

جمع‌بندی نهایی

انتخاب بین فن کویل سقفی توکار و داکت اسپلیت، یک تصمیم استراتژیک است که باید بر اساس نیازهای واقعی پروژه، بودجه، شرایط اقلیمی و زیرساخت‌های موجود اتخاذ شود.معمولا سیستم فن کویل و چیلر برای پرو›های بزرگ تجاری اداری ،هتل ها و فضاهایی که به طورکلی نیاز به کنترل دمای مستقل در هر فضا و مصرف انرژی بهینه دارند، انتخاب بسیاری مطمن تریمی باشد .است. این سیستم با چیلر و موتورخانه مرکزی یکپارچه می‌شود و در بلندمدت، هزینه‌های جاری کمتری را به همراه دارد. موارد استفاده از داکت اسپلیت برای واحدهای مسکونی کوچک و متوسطی که نیاز به مستقل بودن مصارف انرژیشان ضروری توصیه خوبی است و هم هزینه کمتری دارند از طرفی راه اندازی و نصب این سیستم ها سریعتر انجام می شود در نهایت، توصیه می‌شود پیش از تصمیم‌گیری نهایی، با کارشناسان فنی مشورت کنید و با توجه به محاسبات بار حرارتی ساختمان، ظرفیت مناسب هر سیستم را تعیین نمایید. انتخاب درست، سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌ای است که سال‌ها آسایش و صرفه‌جویی را به همراه خواهد داشت.