هر مدار برق ساختمان باید سیمی داشته باشد که جریان همان مدار را تحمل کند. اگر سیم نازک‌تر از نیاز انتخاب شود، هنگام کار داغ می‌شود و پلاستیک دور آن با گذشت زمان خراب می‌شود. اگر سیم ضخیم‌تر از نیاز باشد، مشکلی پیش نمی‌آید، اما بی‌دلیل هزینه بیشتری پرداخت شده است. به همین دلیل پیش از خرید باید نمره سیم را درست انتخاب کرد.
در این مطلب توضیح می‌دهیم نمره سیم یعنی چه، هر نمره برای چه مداری مناسب است و نمره درست را چطور حساب کنیم. برای دیدن مدل‌ها و قیمت سیم برق می‌توانید به دسته سیم فروشگاه سر بزنید.
نمره سیم یعنی چه
داخل هر سیم برق یک مفتول فلزی (معمولاً مس) قرار دارد و برق از همین مفتول عبور می‌کند. نمره سیم نشان می‌دهد این مفتول چقدر ضخیم است و بر حسب میلی‌متر مربع نوشته می‌شود. مثلاً سیم نمره ۲٫۵ یعنی سطح مقطع مفتول آن ۲٫۵ میلی‌متر مربع است.
موضوع شبیه لوله آب است: لوله پهن‌تر آب بیشتری عبور می‌دهد. مفتول ضخیم‌تر هم جریان برق بیشتری را بدون داغ شدن تحمل می‌کند. برای همین سیم نمره ۲٫۵ از سیم نمره ۱٫۵ جریان بیشتری را تحمل می‌کند.
هر نمره برای چه مداری مناسب است
|
نمره (mm²) |
مداری که معمولاً با آن اجرا می‌شود |
فیوز یا کلید خودکار معمول |
|---|---|---|
|
۱٫۵ |
روشنایی (لامپ و چراغ) |
۱۰ آمپر |
|
۲٫۵ |
پریزهای عمومی |
۱۶ آمپر |
|
۴ |
کولر گازی، آبگرمکن برقی و وسایل پرمصرف مشابه |
۲۰ تا ۲۵ آمپر |
|
۶ |
اجاق برقی یا تغذیه تابلوی فرعی |
۳۲ آمپر |
این مقادیر رایج هستند و عدد قطعی نیستند. ظرفیت واقعی سیم به روش نصب، دمای محیط و تعداد سیم‌هایی که کنار هم قرار می‌گیرند بستگی دارد. در پروژه‌های ساختمانی انتخاب نهایی باید طبق مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان و با نظر مهندس برق انجام شود.
نمره مناسب را چطور پیدا کنیم
این کار سه مرحله دارد:
- توان دستگاه را از برچسب آن بخوانید. توان به وات نوشته می‌شود. اگر چند دستگاه روی یک مدار هستند، توان همه را با هم جمع کنید.
- توان را بر ۲۲۰ (ولتاژ برق خانگی) تقسیم کنید. نتیجه، جریانی است که مدار می‌کشد و واحد آن آمپر است.
- جریان به‌دست‌آمده را با جدول بالا مقایسه کنید و نمره‌ای را انتخاب کنید که ظرفیتش از این جریان بیشتر باشد.
مثال: یک بخاری ۳۰۰۰ واتی را در نظر بگیرید. ۳۰۰۰ تقسیم بر ۲۲۰ حدود ۱۳٫۶ آمپر می‌شود. این عدد از ظرفیت نمره ۱٫۵ بیشتر است، پس برای این مدار باید سیم نمره ۲٫۵ یا بالاتر انتخاب شود.
اگر مسیر سیم طولانی است
هرچه سیم طولانی‌تر باشد، مقداری از برق در طول مسیر از بین می‌رود و ولتاژی که به دستگاه می‌رسد کمتر می‌شود. این موضوع در دستگاه‌های پرمصرف مثل کولر و پمپ بیشتر دیده می‌شود: دستگاه ضعیف‌تر کار می‌کند یا بیشتر داغ می‌شود. برای مسیرهای طولانی بهتر است یک نمره بالاتر از نمره محاسبه‌شده انتخاب شود.
سیم افشان یا سیم مفتولی
مفتول داخل سیم افشان از چند رشته نازک ساخته شده است. این سیم نرم است و راحت خم می‌شود، برای همین کشیدن آن داخل لوله و در مسیرهای پیچ‌دار آسان‌تر است. در سیم مفتولی، مفتول از یک رشته ضخیم ساخته می‌شود. این سیم سفت‌تر است و بیشتر در مسیرهای مستقیم استفاده می‌شود. سیم برق افشان نمره ۲٫۵ مازندران نمونه‌ای از سیم افشان است که در فروشگاه لمپا الکتریک موجود است.
هنگام خرید به چه چیزهایی دقت کنیم
- نمره: باید روی بسته یا در مشخصات محصول نوشته شده باشد. ضخیم به نظر رسیدن سیم دلیل درست بودن نمره نیست، چون ضخامت پلاستیک دور سیم هم در ظاهر آن اثر دارد.
- جنس مفتول: مس یا آلومینیوم. با نمره یکسان، سیم مسی جریان بیشتری را تحمل می‌کند و گران‌تر است.
- نام سازنده و نشان استاندارد روی بسته.
- طول بسته: قیمت را بر اساس هر متر مقایسه کنید، نه قیمت کل بسته.
- رنگ سیم: معمولاً سیم ارت سبز-زرد و سیم نول آبی است. رنگ سیم‌ها را از قبل هماهنگ کنید تا تعمیرات بعدی ساده‌تر شود.
اشتباه‌های رایج
- استفاده از نمره ۱٫۵ برای پریزی که وسیله پرمصرف به آن وصل می‌شود.
- انتخاب نمره بدون در نظر گرفتن طول مسیر.
- انتخاب سیم فقط بر اساس قیمت هر متر.
- وصل کردن سیم‌ها بیرون از جعبه تقسیم یا بدون ترمینال مناسب.
سوالات متداول
برای پریز می‌توان از سیم نمره ۱٫۵ استفاده کرد؟
برای مدار پریز معمولاً نمره ۲٫۵ استفاده می‌شود. نمره ۱٫۵ ظرفیت کمتری دارد و برای وسایل پرمصرف مناسب نیست.
سیم و کابل چه فرقی دارند؟
سیم معمولاً یک مفتول دارد که با یک لایه پلاستیک پوشانده شده است. کابل از یک یا چند سیم عایق‌دار ساخته می‌شود که یک روکش مشترک روی همه آن‌ها قرار دارد.
نمره سیم را از روی ظاهر آن می‌شود فهمید؟
خیر. ضخامت پلاستیک دور سیم با ضخامت مفتول یکی نیست، بنابراین نمره باید از مشخصات سازنده یا برچسب بسته خوانده شود.
پیش از نصب، مدار را از محافظ خاموش کنید. برای کار روی تابلو برق و مصارف سنگین از برقکار یا مهندس برق کمک بگیرید.